ترجمه و توضیح سوره المرسلات ۵۰ – ۲۴

 

وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِّلْمُکَذِّبِینَ ﴿٢۴ أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْ‌ضَ کِفَاتًا ﴿٢۵ أَحْیَاءً وَأَمْوَاتًا ﴿٢۶ وَجَعَلْنَا فِیهَا رَ‌وَاسِیَ شَامِخَاتٍ وَأَسْقَیْنَاکُم مَّاءً فُرَ‌اتًا ﴿٢٧

وای  درآن روز  بر تکذیب­ کنندگان (٢۴) آیا ما زمین را  محل اجتماع بشر قرار ندادیم؟ (٢۵) هم درحال زنده بودن شان و هم در مرگ­شان (٢۶) و در آن کوه ­های استوار و بلندی قرار دادیم و آبی گوارا را به شما نوشاندیم (٢٧)

چگونه‌است که تکذیب­ کنندگان قیامت این همه آثار قدرت و ربوبیت خدا را می­ بینند و بازهم معاد را انکار می ­کنند‌؟ این بار آنها را به سوی جهان متوجهمی­ سازد و همان قدرت ربوبیت خدا را در عالم بزرگ­تری به آنها نشان می­دهد.

 وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِّلْمُکَذِّبِینَ ﴿٢٨ انطَلِقُوا إِلَىٰ مَا کُنتُم بِهِ تُکَذِّبُونَ ﴿٢٩

وای درآن روز بر تکذیب ­کنندگان (٢٨) بی­ درنگ بروید به سوی همان چیزی که پیوسته آن را انکار می ­کردید (٢٩)

یعنی درآن روز به تکذیب­ کنندگان گفته می‌شود که از محشر بدون هیچ درنگی به سوی آتش روانه شوند همان آتشی که همواره تکذیبش می­کردند.

انطَلِقُوا إِلَىٰ ظِلٍّ ذِی ثَلَاثِ شُعَبٍ ﴿٣٠

بروید به سوی سایه سه شعبه (٣٠)

یعنی آتش جهنم، آتشی است که دودش به قدری متراکم و عظیم است که شاخه شاخه شده از راست و چپ و بالا، تکذیب­کنندگان را به کام خود فرو می­برد.

لَّا ظَلِیلٍ وَلَا یُغْنِی مِنَ اللَّـهَبِ ﴿٣١ إِنَّهَا تَرْ‌مِی بِشَرَ‌رٍ‌ کَالْقَصْرِ‌ ﴿٣٢

نه سایبان است و نه از لهیب آتش باز می­دارد (٣١) همانا آن شراره­ هایی چون کاخ پرتاب می­کند (٣٢)

یعنی آن سایه­ ی سه شعبه مانع از رسیدن حرارت سوزان به انسان نمی­ شود، بلکه کاملا گرمای شعله ­ها را منعکس می­کند و آتش جهنم آن چنان عظیم و مهیب است که هر شراره­ای که پرتاب می­ کند به اندازه یک کاخ است، همان کاخ ستمکاران که منشأ شعله‌های سوزان و آتش­ های شرربار بودند.

 کَأَنَّهُ جِمَالَتٌ صُفْرٌ‌ ﴿٣٣ وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِّلْمُکَذِّبِینَ ﴿٣۴

گویی آن شراره همچون شتران زرد رنگی است (٣٣) وای درآن روز بر تکذیب­کنندگان (٣۴)

در آیه قبل جرقه‌های آتش ازنظر حجم و عظمت به کاخ بزرگ تشبیه شد، و اینجا ازنظر کثرت و رنگ و سرعت حرکت و پراکندگی به گروهی از شتران زرد رنگ تشبیه شده که به هر سو روانند. جایی که جرقه­ ها این چنین است، پس خود آن آتش چگونه است و درکنارش چه عذاب­های دردناکی وجود دارد؟ وای بر تکذیب­ کنندگان!

 هَـٰذَا یَوْمُ لَا یَنطِقُونَ ﴿٣۵ وَلَا یُؤْذَنُ لَهُمْ فَیَعْتَذِرُ‌ونَ ﴿٣۶

این روزی است که کافران سخنی نتوانند گفت (٣۵) و به آنها رخصت عذرخواهی نیز نخواهند داد (٣۶)

زیرا چیزی برای گفتن وجود ندارد و همه حقایق روشن است. البته از آیات دیگر قرآن استفاده می‌شود که در یک موقف (ایستگاه) از مجرمان سؤال می‌شود و آنها جواب می ­دهند و در موقفی دیگر بر دهان آنان مُهر می­ زنند و حق سخن گفتن ندارند.

وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِّلْمُکَذِّبِینَ ﴿٣٧ هَـٰذَا یَوْمُ الْفَصْلِۖ جَمَعْنَاکُمْ وَالْأَوَّلِینَ ﴿٣٨

وای درآن روز بر تکذیب کنندگان (٣٧) این روز جدایی است که شما و همه درگذشتگان پیشین را در آن روز جمع گردانیم (٣٨)

روز قیامت از این جهت “یوم الفصل” است که خدا با داوری خود میان اهل حق و باطل جدایی  می ­اندازد و همه انسان­ها  بدون  استثنا  در این  روز گرد هم جمع می­ آیند تا به حساب­شان رسیدگی شود.

فَإِن کَانَ لَکُمْ کَیْدٌ فَکِیدُونِ ﴿٣٩ وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِّلْمُکَذِّبِینَ ﴿۴٠

پس اگر نیرنگی دارید، در برابر من به کار گیرید (٣٩) وای درآن روز برتکذیب­ کنندگان (۴٠)

خدای تعالی برای نشان دادن عجز آنها می­ فرماید: اگر چاره و حیله ­ای بر علیه من دارید تا با آن حیله، عذاب مرا از خود دور سازید پس آن را به کار ببندید. معنایش این است که شما چنین نیرویی ندارید و در آن روز به همه معلوم می­شود که قوّت همه­اش ا زآن خداست و این که خدا شدید­العذاب است و این زمانی است که پیشوایان از پیروان خود بیزاری می­ جویند و عذاب را می­ بینند و همه اسباب­ها از کار می ­افتد. وای درآن روز بر تکذیب کنندگان.

إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی ظِلَالٍ وَعُیُونٍ ﴿۴١ وَفَوَاکِهَ مِمَّا یَشْتَهُونَ ﴿۴٢ کُلُوا وَاشْرَ‌بُوا هَنِیئًا بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿۴٣

مسلما پرهیزکاران در سایه درختان بهشت و در کنار نهرهای جاری متنعمند (۴١) و از هر نوع میوه که مایل باشند فراهم است (۴٢) به آنها خطاب می‌شود که از هر طعام و شراب بخواهید بخورید و بیاشامید که شما را گوارا باد پاداش اعمال نیکی که در دنیا انجام دادید (۴٣)

یعنی مواهب بهشتی بدون حساب به کسی داده نمی­ شود و با ادعا و خیال و پندار به دست نمی­ آید بلکه تنها به وسیله اعمال صالح فراهم می­ شوند.

إِنَّا کَذَٰلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ ﴿۴۴ وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِّلْمُکَذِّبِینَ ﴿۴۵

ما البته نیکوکاران عالم را این گونه پاداش می­ دهیم (۴۴) وای درآن روز بر تکذیب کنندگان (۴۵)

این جمله سعادت اهل بهشت را مسلم می­ سازد. جالب این است که درآیه ۴١ روی تقوا تکیه شده و در آیات ۴٣و ۴۴ روی عمل، تا بفهماند بهشت از آنِ مدعیان دروغین نیست و برای افرادی است که تقوای­شان در عمل مشهود است. وای بر آنها که از تمام این مواهب و نعمت­ها محروم می­شوند، آزاری که حسرت این محرومیت بدنبال دارد کمتر از آتش دوزخ نیست.

کُلُوا وَتَمَتَّعُوا قَلِیلًا إِنَّکُم مُّجْرِ‌مُونَ ﴿۴۶ وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِّلْمُکَذِّبِینَ ﴿۴٧

در این مدت کم دنیا، بخورید و بهره ­گیرید، که شما گناه کارید (۴۶) وای درآن روز برتکذیب کنندگان (۴٧)

درحقیقت می­ خواهد ایشان را مأیوس کند از این که با خوردن و بهره بردن بتوانند عذاب را از خود دفع کنند‌. پس می­ فرماید: هرچه دلتان می­ خواهد در دنیا بکنید، امّا این کار سودی به حالتان ندارد و عذاب الهی در انتظار شماست چون جزای مجرم خواه ناخواه آتش است. آیه اگر بر خوردن و تمتع تأکید کرده به جهت این است که منکرین معاد برای سعادت معنایی جز سعادت دنیوی قائل نیستند و از سعادت دنیوی نیز معنایی جز خوردن و شهوترانی نمی­ فهمند. وای درآن روز بر تکذیب کنندگان! همان­ها که به زرق و برق دنیا و لذائذ و شهوات آن مغرور شدند و عذاب الهی را برای خود خریدند.

وَإِذَا قِیلَ لَهُمُ ارْ‌کَعُوا لَا یَرْ‌کَعُونَ ﴿۴٨ وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِّلْمُکَذِّبِینَ ﴿۴٩

و هنگامی که به آنها گفته شود رکوع کنید، رکوع نمی ­کنند‌ (۴٨) وای درآن روز بر تکذیب کنندگان (۴٩)

یعنی منکران قیامت چنان از باده غرور و تکبر سرمست هستند که وقتی خدا ایشان را به عبادت خود می­ خواند، عبادت نمی­کنند‌، علت نیز روشن است چون انکار روز جزا با عبادت سازگاری  ندارد  و به این  ترتیب برای  دهمین  بار تکذیب­ کنندگان  قیامت را تهدید و نفرین می­ کند.

فَبِأَیِّ حَدِیثٍ بَعْدَهُ یُؤْمِنُونَ ﴿۵٠

پس به کدام سخن بعد از آن ایمان می ­آورند؟ (۵٠)

یعنی وقتی تکذیب کنندگان معاد به قرآن که معجزه و آیت الهی است ایمان نمی­ ورند و به استدلال ­های قرآن مبنی بر وحدانیت خدا و در پیش بودن روز فصل با آن خصوصیاتش توجه نمی­ کنند،‌ دیگر بعد از آن به چه سخنی ایمان می ­آورند؟ این به منزله هشداری است به رسول خدا (ص) که ایشان را دیگر به ایمان دعوت نکند و بعد از اتمام حجت رهای­شان سازد.