ترجمه و توضیح سوره الشرح

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوندی که رحمت عامّش شامل همه و رحمت خاصّش از آن مؤمنین است.

أَلَمْ نَشرحْ لَکَ صَدْرَکَ ﴿١

آیا ما سینه‎ی تو را گشاده نساختیم؟ (١)

 مراد از شرح صدر رسول خدا (ص)، گستردگی و وسعت روح و فکر ایشان است، به طوری که ظرفیت گرفتن وحی را داشته باشد و نیز نیروی تبلیغ آن و تحمل ناملایماتی را که در این راه می­ بیند داشته باشد، به عبارتی دیگر: نفس شریف آن­جناب را طوری نیرومند کند که نهایت درجه‎ی استعداد را برای قبول افاضات الهی را پیدا کند.[۱]

وَوَضَعْنَا عَنکَ وِزْرَکَ ﴿٢ الَّذِی أَنقَضَ ظَهْرَکَ ﴿٣

و بار سنگین را از تو برنداشتیم؟(٢) که بر پشت تو سنگینی می­کرد.(٣)

“وزر” در لغت به معنی سنگین است و گناهان را نیز به همین جهت وزر گویند؛ چرا که بار سنگینی است بر دوش گنهکار. این کدام بار بود که خداوند از پشت پیامبرش برداشت؟ آیات به خوبی نشان می­دهد که منظور همان مشکلات رسالت و نبوت و دعوت به سوی توحید و یکتا پرستی است، که همه‎ی انبیا با آن روبرو بودند، منتهی این مشکلات و مسایل به جهت شرایط زمانی و مکانی برای رسول (ص) سخت و سنگین ­تر بود.[۲]

وَرَفَعْنَا لَکَ ذِکْرَکَ ﴿۴

و آوازه ­ات را بلند کردیم. (۴)

یعنی موهبت دیگر آن است که خدا با وجود تمام دشمنی­ های مخالفین، آوازه ­ی رسولش را همراه با گسترش و نفوذ اسلام بلند ساخت، به گونه‌ای که خدای تعالی نام او را قرین نام خود کرد و در نتیجه در مسأله‎ی شهادتین که اساس دین خداست، نام او کنار نام پروردگارش قرار گرفت و بر هر مسلمانی واجب کرد که در هر روز در نمازهای پنجگانه واجب نام آن جناب را همراه با نام خدای تعالی جاری سازد.[۳]

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا ﴿۵ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا ﴿۶

پس به یقین با هر سختی آسانی است (۵) آری به یقین با هر سختی آسانی است. (۶)

 این آیات بیان علت است برای دو آیه قبل، چون رسالتی که خدای تعال بر آنجناب تحمیل کرده، و دستور داد مردم را به سوی آن دعوت کند، سنگین­ ترین باری است که بر یک بشر تحمیل شود، و هم چنین تکذیبی که قومش نسبت به دعوتش نمودند، و اصراری که در محو نام او می­ ورزیدند، همه برای آنجناب دشواری روی دشواری بود، لذا خدای تعالی می­فرماید: اگر از تو بار سنگین را برداشتیم و نامت را بلند ساختیم، برای این بود که سنّت ما بر این جاری شده که بعد از هر سختی، آسانی بفرستیم، یعنی با هر دشواری نوعی گشایش هست، و منظور از کلمه (با) واقع شدن آسانی به دنبال سختی است، نه این که آسانی و سختی در زمان واحد اتفاق بیفتد.[۴] در آخر برای آن که اهمیت این سنّت الهی معلوم شود، باید اضافه کرد که اگر همیشه سختی باشد، نا امیدی مانع حرکت می­شود و اگر همیشه آسانی باشد، بی نیازی مانع حرکت و تنها در شرایط حاکمیت این سنت یعنی همراه بودن آسانی و سختی، زمینه برای حرکت مداوم فراهم می­شود.[۵]

فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ ﴿٧ وَإِلَى رَبِّکَ فَارْغَب ﴿٨

پس چون فراغت یافتی به عبادت کوش(٧) و به سوی پروردگارت توجه کن. (٨)

این آیه خطاب به رسول خدا (ص) است، و چون حرف (فاء)  در آغازش آمده نتیجه­ گیری از بیان آیات قبل است، که سخن از تحمیل رسالت و دعوت بر آنجناب داشت، و منت­های خدا بر او که شرح صدرش داده، وزر را از او برداشت، و نامش را بلند آوازه کرد، را برمی­ شمرد، لذا می­فرماید: حال که معلوم شد هر سختی که تصور شود، بعدش آسانی می­آید و زمام سختی و آسانی تنها به دست خداست، پس هرگاه از انجام آنچه بر تو واجب شده فارغ شدی، نفس خود را در راه خدا یعنی عبادت و دعا خسته کن و در آن رغبت نشان بده، تا خدا بر تو منت نهاده، راحتی دنبال این خستگی و آسانی دنبال این سختی را به تو روزی فرماید.[۶]

 – المیزان، ج ۲۰، ص ۷۲۸[۱]

 – نمونه، ج ۲۷، ص ۱۲۴[۲]

 – المیزان، ج ۲۰، ص ۷۲۹ [۳]

 – المیزان، ج ۲۰، ص ۷۳۳ – ۷۳۰[۴]

 – خلاصه تفاسیر المیزان و نمونه، ص ۱۳۴۱[۵]

 – المیزان، ج ۲۰، ص ۷۳۳[۶]