ترجمه و توضیح سوره النصر

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوندى که رحمت عامّش شامل همه و رحمت خاصّش از آن مؤمنین است.

إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّـهِ وَالْفَتْحُ ﴿١

هنگامی که یاری خدا و پیروزی فرا برسد. (١)

بدون شک منظور از فتح در اینجا، فتح مکه است که چنین بازتاب گسترده‏ اى داشت، و به راستى فتح مکه، فصل نوینى در تاریخ اسلام گشود، چرا که مرکز اصلى شرک متلاشى شد، بت­ها از میان رفت، امید بت‏پرستان به یاس و نومیدى مبدل گشت، و موانعى که بر سر راه ایمان مردم به اسلام وجود داشت، برچیده شد. به همین دلیل فتح مکه را باید مرحله تثبیت اسلام، و استقرار آن در جزیره العرب، و سپس در جهان دانست، و لذا بعد از فتح مکه دیگر هیچ مقاومتى از ناحیه مشرکان دیده نشد، و مردم از تمام نقاط جزیره براى پذیرش اسلام خدمت پیامبر (ص‏) مى ‏آمدند.[۱]

وَرَأَیْتَ النَّاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللَّـهِ أَفْوَاجًا ﴿٢

و مردم را ببینی که گروه گروه داخل در دین خدا می­شوند. (٢)

در این سوره نخست از نصرت الهى،  و سپس فتح و پیروزى، و  بعد  نفوذ  و گسترش اسلام، و ورود مردم دسته دسته در دین خدا سخن به میان آمده، و این هر سه علت و معلول یکدیگرند، یعنی تا نصرت و یاری الهی نباشد فتح و پیروزی نیست و تا فتح و پیروزی نباشد و موانع از سر راه برداشته نشود، مردم گروه گروه مسلمان نمی­شوند. و از سوى دیگر نصرت الهى و پیروزى همه براى این است که هدف نهائى یعنى ورود مردم در دین خدا و هدایت همگانى صورت گیرد. [۲]

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کَانَ تَوَّابًا ﴿٣

پس به ستایش پروردگارت تسبیح گوی و آمرزش بخواه که او قطعا توبه پذیر است.(۳)

 در این آیه سه دستور مهم به پیامبر اکرم (ص) و به همه مؤمنان می­دهد، که در حقیقت شکرانه­ا ی است برای این پیروزی بزرگ، که دستور به تسبیح، به معنای منزه شمردن خداوند از هرگونه عیب و نقص است. چون بعد از پیروزی نقایص و ناملایماتی پیدا می­شود، آنها را به خدا نسبت ندهید، بلکه او را تسبیح کنید و حمد او را به جا آورید، که هر کمالی از اوست و استغفار نمایید تا خدا نقایص کارتان را که موجب همان ناملایمات شده از بین ببرد. این فتح عظیم سبب شد که افراد گمان نکنند خداوند یارانش را تنها مى‏گذارد (پاکى از این نقص) و نیز بدانند که خداوند بر انجام وعده‏ هایش توانا است (موصوف بودن به این کمال) و نیز بندگان به نقص خود در برابر عظمت او اعتراف کنند. به علاوه ممکن است به هنگام پیروزى واکنش­هاى نامطلوبى در انسان پیدا شود و گرفتار غرور و خود برتربینى گردد ، و یا در برابر دشمن دست به انتقامجوئى و تصفیه حساب شخصى زند ، این سه دستور به او تعلیم مى‏دهد که در لحظه حساس پیروزى به یاد صفات جلال و جمال خدا بیفتد، همه چیز را از او بداند، و در مقام استغفار برآید تا هم غرور و غفلت او زایل گردد، و هم از انتقامجوئى بر کنار ماند. [۳]که البته معنای استغفار در مثل رسول خدا (ص) که آمرزیده است درخواست ادامه‎ی مغفرت است و این استغفار از ناحیه‏ ی آن جناب تکمیل شکر گزاری است.[۴]

 – نمونه، ج ۲۷، ص ۳۹۹[۱]

 – نمونه، ج ۲۷، ص ۴۰۰[۲]

 – همان، ص ۴۰۰ – ۳۹۹[۳]

 – المیزان، ج ۲۰، ص [۴]