ترجمه و توضیح سوره قریش

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوندی که رحمت عامّش شامل همه و رحمت خاصّش از آن مؤمنین است.

لِإِیلَافِ قُرَیْشٍ ﴿١ إِیلَافِهِمْ رِحْلَهَ الشِّتَاءِ وَالصَّیْفِ ﴿٢

برای این که قریش با هم انس و الفت بگیرند. (١) الفتى که در سفرهاى زمستانى و تابستانى برقرار باشد. (٢)

کلمه قریش نام عشیره و دودمان رسول خدا (ص‏) است، که همگی از نسل نضر بن کنانه‏ اند که نامش قریش نیز بوده، و کلمه “رحلت”به معنای حالتی است که یک انسان سوار بر راحله و در حال سیر دارد، و “راحله” به معنای شتری است که برای راه پیمایی نیرومند باشد. و منظور از رحلت قریش مسافرت آنان از مکه به بیرون برای تجارت است، و این رحلت از مشخصات اهل این شهر بوده، چون این شهر در دره‏ای خشک و سوزان و بی­آب و علف واقع شده، که نه زرعی در آن هست و نه ضرعی (پستان شیرداری) ناگزیر قریش زندگی را از راه تجارت می‏گذارنید، و در هر سال دو نوبت به تجارت می‏رفت، یک نوبت در زمستان که به طرف یمن می‏رفت، و نوبتی دیگر در تابستان که به سوی شام ره می‏سپرد، و با این دو نوبت سفر کردن زندگی خود را اداره می‏نمود، و مردم یمن و شام پاس احترام قریش را می‏داشتند، زیرا خانه کعبه بیت الحرام در بین ایشان واقع شده بود، و به همین جهت راهزنان و غارتگران که ممر عیشی به جز دزدی و غارت نداشتند، متعرض ایشان نمی‏شدند، نه سر راه را برایشان می‏گرفتند، و نه به شهرشان حمله‏ ور می‏شدند، لذا می­ فرماید: خدای سبحان با مرغان ابابیل آن دفاع را از خانه ‏اش کرد، و به شما قریش این عزت و احترام را ارزانی داشت تا شما قریش با رحلت زمستانی و تابستانی مانوس شوید، و امر معاشتان بگذرد.[۱]

فَلْیَعْبُدُوا رَبَّ هَـذَا الْبَیْتِ ﴿٣

پس باید صاحب این خانه را پرستش کنند. (٣)

قریش باید رب این بیت را بپرستد، به خاطر این که رب این بیت ایشان را با دو رحله تابستانی و زمستانی مانوس کرد، تا هم گردونه تجارت و زندگی­شان بگردد، و هم در وطن ایمن باشند. این معنا بر فرض این بود که سوره مورد بحث جدای از سوره فیل، و سیاقش مستقل از سیاق آن باشد، و اما بر فرضی که این سوره جزو سوره فیل و متمم آن باشد، در این فرض، و معنایش این است که: اگر ما این رفتار را با اصحاب فیل کردیم، نعمتی بود از ما به قریش، اضافه بر نعمت­هایی که بر آنان انعام کرده بودیم، و دو رحلت زمستانی و تابستانی به آنان داده بودیم، نعمتی به سوی نعمت دیگر به ایشان دادیم، پس باید قریش رب این بیت را بپرستد.[۲]

الَّذِی أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ ﴿۴

همان کسی که آنها را در گرسنگی غذای­شان داد و از ترس ایمن­شان ساخت. (۴)

این آیه اشاره است به منت واضحی که در ایلاف دو رحلت وجود دارد، و نعمت ظاهری که نمی‏ توانند آن را انکار کنند، و آن تامین معاش قریش و امنیت آنان است که در سرزمینی زندگی می‏کردند که نه نان­شان تامین بوده و نه جان­شان، و نه سر زمین خرمی بود که دیگران بدانجا آیند، و نه جان دیگران در آنجا تامین می‏شد پس باید ربی را بپرستند که این چنین به بهترین وجه امورشان را تدبیر نمود، و او همان رب بیت است.[۳]

 – المیزان، ج ۲۰، ص ۸۴۱ – ۸۴۰[۱]

 – المیزان، ج ۲۰ ، ص ۸۴۲ – ۸۴۱[۲]

 – همان، ص ۸۴۲[۳]