ترجمه و توضیح سوره الماعون

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوندى  که رحمت عامّش شامل همه و رحمت خاصّش از آن مؤمنین است.

أَرَأَیْتَ الَّذِی یُکَذِّبُ بِالدِّینِ ﴿١

آیا کسی را که پیوسته روز جزا را انکار می­کند دیدی؟ (١)

کلمه رؤیت هم می‏تواند به معنای دیدن با چشم باشد، و هم به معنای معرفت.  و خطابدر این آیه شریفه به رسول خدا (ص‏) است، بدان جهت که فردی شنونده است، نه بدان جهت که پیامبر است، در نتیجه  خطاب به عموم  شنوندگان  دنیا  خواهد بود. و مراد  از دین، جزای یوم الجزاء است، پس کسی که دین را تکذیب کند، منکر معاد است.[۱]

فَذَلِکَ الَّذِی یَدُعُّ الْیَتِیمَ ﴿٢

پس این همان کسی است که یتیم را با خشونت می­راند. (٢)

کلمه دع به معنای رد کردن به زور و به جفا است، یعنی آیا آن کس را که روز جزا را تکذیب می‏کند، از راه صفاتی که لازمه تکذیب است شناختی؟ اگر نشناختی پس بدان که او کسی است که یتیم را به زور از در خانه خود می‏راند، و او را جفا می‏کند، و از عاقبت عمل زشتش نمی‏ ترسد، و اگر روز جزا را انکار نمی‏داشت چنین جرأتی را به خود نمی‏داد، و از عاقبت عمل خود می‏ ترسید، و اگر می‏ترسید به یتیم ترحم می‏ نمود.[۲]

وَلَا یَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْکِینِ ﴿٣

و کسی را بر اطعام فقیر تشویق نمی­کند. (٣)

بعضی از مفسرین گفته‏ اند: اگر تعبیر به طعام کرد، نه به اطعام، برای این بود که اشاره کرده باشد به این که مسکین گویا مالک زکات و صدقه است و احتیاج ندارد به این که کسی به او اطعام کند، وقتی طعام را که حق خود او است به او بدهند او خودش می‏خورد، همچنان که در جای دیگر فرموده: [و فی اموالهم حق للسائل و المحروم، سائل و محروم در اموال مردم حق دارند.(ذاریات/۱۹)]. و اگر تعبیر به تشویق به طعام کرد، و نه به خود عمل (اطعام) برای این بود که حض هم شامل تشویق عملی یعنی خود عمل اطعام می‏شود، و هم شامل تشویق زبانی.[۳]

فَوَیْلٌ لِّلْمُصَلِّینَ ﴿۴ الَّذِینَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ ﴿۵

پس وای بر نمازگزاران (۴) که از نمازشان غافلند. (۵)

یعنی آنهایی که از نمازشان غافلند اهتمامی به امر نماز ندارند، و از فوت شدنش باکی ندارند چه این که به کلی فوت شود و چه این که بعضی از اوقات فوت گردد، و چه این که وقت فضیلتش از دست برود و چه این که ارکان و شرایطش و احکام و مسائلش را ندانسته نمازی باطل بخوانند. جمله مزبور نتیجه تکذیب روز جزا است و می‏رساند چنین نمازگزارانی خالی از نفاق نیستند، چون تکذیب روز جزا تنها به این نیست که به کلی آن را منکر شود، کسی هم که تظاهر به ایمان می‏کند و نماز مسلمانان را می‏خواند، اما طوری می‏خواند که عملا نشان می‏دهد باکی از روز جزا ندارد، او نیز روز جزا را تکذیب کرده.[۴]

الَّذِینَ هُمْ یُرَاءُونَ ﴿۶

همان کسانی که ریا و خود نمایی می­کنند. (۶)

 کسانی که عبادت را در انظار مردم بهتر انجام می­ دهند، و در بین مسلمانان خود را مسلمان­تر از آنان جلوه می­ دهند، ولی اگر در بین اهل ملتی دیگر قرار بگیرند، چهره‎ی آن مردم را به خود می­ گیرند.[۵]

وَیَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ﴿٧

و از رفع نیاز دیگران دریغ می­ ورزند. (٧)

“ماعون” به معنی  چیز کم  است  که  در اینجا  اشیاءِ  جزئی  است  که  مردم  به  ویژه همسایگان از یکدیگر به عنوان قرض می­ گیرند، صفت دیگر آنها این است که دیگران را حتی از ضروریات زندگی منع می­کنند و به طرق مختلف از رفع نیازهای مردم خواه به صورت قرض و هدیه و خواه عاریه و… طفره می­ روند. ذکر این دو آیه پشت سر هم گویی اشاره به این است که آنها آنچه برای خداست به نیّت خلق به جا می­ آورند و آنچه برای خلق است از آنها دریغ می­ ورزند و به این ترتیب هیچ حقی را به حقدار نمی­ رسانند.[۶]

 – المیزان، ج ۲۰ ، ص ۸۴۴[۱]

 – همان، ص ۸۴۵[۲]

 – همان، ص ۸۴۵[۳]

 – المیزان، ج ۲۰، ص ۸۴۶[۴]

 – همان، ص ۸۴۶[۵]

 – نمونه، ج ۲۷، ص ۳۶۲ – ۳۶۱[۶]